Deszcz dudnił w oknach jej mieszkania w Sankt Petersburgu, gdy zadzwonił dzwonek do drzwi. Anna, zaskoczona, podniosła wzrok znad laptopa i zerknęła na zegarek – była środa, wpół do jedenastej. Nie spodziewała się gości.
Przez wizjer widać było niewyraźną postać z walizką. Serce mi się ścisnęło – coś w tej sylwetce wydawało się znajome.
„Kto tam?” zapytała Anna, nie otwierając drzwi.
– Anya, to ja. Otwórz.
Głos matki. Anna zamarła, wsłuchując się we własne emocje. Niepokój, irytacja, zaskoczenie – wszystko to zmieszało się w ciasną kulę gdzieś w jej piersi. Powoli odpięła łańcuch i otworzyła drzwi.
Jej matka stała w drzwiach z podniszczoną niebieską walizką, tą samą, którą Anna pamiętała z dzieciństwa. Jej twarz była wychudzona, pod oczami widniały cienie, a włosy potargał deszcz. Miała na sobie stary płaszcz, który nosiła od pięciu lat.
„Czy mogę wejść?” zapytała matka, nie czekając na odpowiedź i już przekraczając próg.
Anna bezszelestnie odsunęła się na bok. Jej matka wyciągnęła walizkę na korytarz, strząsnęła krople z płaszcza i dopiero wtedy spojrzała na córkę.
– Czemu tak na mnie patrzysz? Nalej mi chociaż herbaty.
Anna poszła do kuchni i włączyła czajnik. Jej ręce poruszały się automatycznie – wyjęła dwie filiżanki, liście herbaty i cukier. Jej matka usiadła przy stole, ciężko wzdychając.
„Twoje mieszkanie jest całkiem ładne” – powiedziała, rozglądając się. „Oczywiście, że jest małe, ale idealne dla jednej osoby”.
„Dziękuję” – odpowiedziała Anna sucho. „Co się stało?”
Matka milczała przez chwilę, po czym machnęła ręką.
— Och, właśnie… Przyjechałem odwiedzić najstarszą córkę. Czy to niemożliwe?
„Tak, tak. O jedenastej w środę, z walizką”. Anna postawiła filiżankę herbaty przed matką. „Opowiedz mi, co się stało”.
Matka wzięła łyk i skrzywiła się.
– Gorący.
– Mama.
„Twoja siostra wyszła za mąż. Ona i jej mąż mieszkają teraz w naszym mieszkaniu, a ja wprowadzam się do ciebie”.
Cisza wisiała niczym ciężka kurtyna. Anna siedziała naprzeciwko, wpatrując się w twarz matki. Matka unikała jej wzroku, intensywnie mieszając cukier w filiżance.
„Tak po prostu?” – zapytała w końcu Anna. „Po prostu wstać i się wprowadzić?”
— Co w tym takiego trudnego? Jesteś moją córką. Masz wolny pokój.
„Mam sypialnię i salon” – poprawiła Anna. „Pracuję tam. Często w domu”.
— No i co? Nie będę się wtrącać. Rozłóż sofę i będzie dobrze.
Anna wstała i zaczęła chodzić po kuchni. W jej umyśle powoli formował się obraz, którego matka najwyraźniej nie miała zamiaru malować z własnej woli.
„Katia jest mężatką od czterech miesięcy” – powiedziała Anna. „Wiem. Zadzwoniłeś wtedy do mnie, mówiąc, jaki piękny był ślub, jak bardzo byłeś szczęśliwy. A teraz jest wrzesień. Co się zmieniło?”
Matka zacisnęła usta.
— Urodziła. Miesiąc temu. Chłopca.
– Gratulacje. Teraz jestem ciocią.
„A ja” – matka podniosła wzrok, a w jej oczach błysnęło coś na kształt rozpaczy – „jestem teraz babcią i bez mieszkania”.
— Opowiedz mi wszystko. Po kolei.
Matka westchnęła i odchyliła się na krześle.
„Katiusza zaszła w ciążę. To był przypadek. Ten facet… Sasza, tak mu na imię. Pracuje jako kierownik w jakimś sklepie, zarabiając grosze. Nie ma własnego mieszkania, mieszka w kawalerce z rodzicami. A przynajmniej miał. Kiedy Katia dowiedziała się, że jest w ciąży, postanowili się pobrać. Byłem szczęśliwy, myślałem, że przynajmniej będzie miała jakąś stabilizację.”
– I zamieszkał z tobą.
„Gdzie miałby pójść? Jego rodzice nie mają pokoju, mamy co najmniej dwupokojowe mieszkanie. Pomyślałam: «Nie ma problemu, damy radę. Są młodzi, dopiero zaczynają, potrzebują pomocy. Katiusza zawsze była marzycielką, myślałam, że ustatkuje się z Saszą».
Anna uśmiechnęła się, ale milczała. Marzycielsko. Dobre słowo, by opisać niekończącą się rotację hobby i planów Katii, z których żaden nigdy nie został zrealizowany.
„Potem urodziło się dziecko” – kontynuowała matka. „I wtedy wszystko się zaczęło. Dziecko płakało bez przerwy, dniem i nocą. Katiusza nie mogła spać i robiła się nerwowa. Sasza wracał zmęczony po pracy, a wtedy dziecko zaczynało krzyczeć, a Katiusza domagała się pomocy. Zaczęli się kłócić. Codziennie. O pieniądze, o codzienne życie, o to, kto jest bardziej zmęczony”.
– A co z tobą?
„Pomagam, jak mogę. Opiekuję się dzieckiem, gotuję i sprzątam. Ale Katiusza mówi, że wszystko robię źle. Że za dużo radzę. A Sasza generalnie uważa mnie za ciężar – nie pracuję, a moja emerytura jest niska. Sugerują, że jestem dodatkową gębą do wykarmienia”. Głos mojej matki zadrżał. „A ostatnio powiedzieli mi wprost: może mogłabyś się gdzieś przeprowadzić? Przynajmniej na jakiś czas. Mówią, że nie mają wystarczająco dużo miejsca”.
